Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza – rzeczywiste dobrodziejstwo, czy może przekleństwo?

Wraz ze zmianą Kodeksu Cywilnego, od dnia 18.10.2015, zgodnie z art. 1015§2 kc dla wszystkich spadków otwartych od tej daty brak złożenia przez spadkobiercę oświadczenia odnośnie spadku w terminie 6 miesięcy od momentu dowiedzenia się o tytule swojego powołania skutkuje przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Czym właściwie jest odpowiedzialność z dobrodziejstwem inwentarza i w jakich przypadkach ma ona w ogóle znaczenie? Otóż gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie żadnych długów, pojęcie to nie ma dla spadkobierców żadnego znaczenia. Natomiast gdy wraz z przyjęciem spadku dochodzi do dziedziczenia długów, to limit odpowiedzialności spadkobierców za nie wyznacza stan czynny spadku (wartość aktywów), ustalona w spisie inwentarza wykonanym przez komornika albo w wykazie inwentarza. Oznacza to, że wierzyciele co do zasady mogą od spadkobierców żądać spłaty długów tylko do wartości oddziedziczonych aktywów.

Wątpliwości i kłopotów nie ma jeśli stan czynny jest wyższy od długów spadkowych. Wówczas oczywistym pozostaje, że spadkobiercy zaspokajają wszystkich wierzycieli spadkodawcy. Co natomiast w sytuacji, gdy długi przewyższają i to znacznie stan czynny? Niestety w prawie nie ma jednoznacznych odpowiedzi w przedmiocie kolejności zaspokajania wierzycieli. Wyłaniają się bowiem dwa stanowiska. Zgodnie z pierwszym z nich należy zaspokoić każdego z wierzycieli proporcjonalnie. Drugi natomiast stanowisko wskazuję aby poszukiwać analogii w zaspokajaniu wierzycieli z art. 1025 kpc tj. w spłata wierzycieli powinna następować według odpowiednich kategorii. Pamiętać należy, że drugi ze sposobów jest często poddawany krytyce w orzecznictwie (tak ostatnio w wyroku SN….). Zadania nie ułatwia spadkobiercom również komornik sporządzający spis inwentarza. Z momentem sporządzenia bowiem spisu działalność komornika się kończy. Komornik nie ustala bowiem kolejności spłaty poszczególnych wierzycieli, a zatem to zadania spoczywa na spadkobiercach.